کرامول پیش از جنگ
کرامول از مالکان بی‌نسب‌نامه‌ای بود که از شکوه دربار دور مانده بودند ولی با نارضایتی هزینهٔ نگهداری آن را می‌پرداختند. با این همه او نیز نیاکانی متشخص داشت. پدرش، رابرت کرامول، ملک مختصری در هانتینگدن داشت که سالانه ۱۰۰ لیره (به نقل کتاب) درآمد می‌داد. جد بزرگ او، ریچارد ویلیامز، برادرزادهٔ تامس کرامول، وزیر هنری هشتم، نام خود را به کرامول تغییر داده و قصرها و درآمدهایی را که به‌زور از کلیسای کاتولیک گرفته شده بود از دست وزیر یا پادشاه دریافت کرده بود. آلیور یکی از ده فرزند و تنها کسی بود که به بلوغ رسید (به گفتهٔ منبع). معلم دستور زبان او واعظی پرشور بود که رساله‌ای نوشت و در آن پاپ را دجال دانست، و رساله‌ای دیگر دربارهٔ گناهکاران مشهوری که خداوند تنبیهشان کرده بود.
در سال ۱۶۱۶ آلیور به کالج سیدنی ساسکس در کیمبریج وارد شد. رئیس آن کالج، سمیوئل وارد، به سبب وفاداری کامل به اصول پیرایشگری، انتقاد از نوآوری‌های لاد و مخالفت با «اعلامیهٔ ورزش‌ها» که به فرمان چارلز منتشر شده بود، در زندان درگذشت (۱۶۴۳). ظاهراً آلیور پیش از فراغت از تحصیل از کیمبریج بیرون آمد. بعداً (۱۶۳۸) او خود را به سبب هوس‌بازی‌های جوانی گناهکار شمرد و نوشت: می‌دانید چه نوع زندگی‌ای داشتم. در تاریکی‌ای که دوستش داشتم زندگی می‌کردم و از نور متنفر بودم؛ یکی از رهبران گناهکاران بودم. از دینداری تنفر داشتم، ولی خدا بر من رحم آورد. به جای من او را ستایش کنید و برایم دعا کنید تا آن که کار نیکویی را آغاز کرده در روز عیسی مسیح آن را به کمال برساند.
کرامول وجد توبه را دریافت، مرگ را در خیال دید و گرفتار هراس‌های روحی دیگر شد، به‌طوری که همیشه افسرده و غمگین به نظر می‌رسید، و تا پایان عمر هر چه می‌گفت متکی بر اصول تقوا و پرهیزکاری پیرایشگران بود. رفته‌رفته سروسامانی گرفت، ازدواج کرد، فرزنددار شد و چنان شهروندی نمونه شد که در بیست‌وهشتسالگی (۱۶۲۸) به نمایندگی هانتینگدن برگزیده شد. سپس ملک خود را در هانتینگدن به مبلغ ۱۸۰۰ لیره (به نقل کتاب) فروخت و اول به سنت آیوز و بعد به ایلی رفت. وقتی کرامول از طرف کیمبریج به نمایندگی برگزیده شد (۱۶۴۰)، یکی از اعضای پارلمان گفت که او جامه‌های بسیار ساده پوشیده بود و لباس زیرش چندان پاکیزه نبود و یک‌دو قطره خون روی یقهٔ کوچکش چکیده بود. صورتش بادکرده و سرخ‌فام، صدایش زیر و ناموزون، اخلاقش «بی‌نهایت آتشین»، ولی خود خویشتندار بود. هرگز شتاب نمی‌کرد، با خدا سخن می‌گفت و توانایی ده مرد را داشت. با این حال، خداوند وسایل دیگری برانگیخت.
سقوط استرافورد و لاد
جان پیم نخستین کسی بود که خشم پارلمان را بر زبان آورد، استرافورد را نمایندهٔ مخفی پاپ دانست و او را متهم کرد که می‌خواهد لشکری از ایرلند برای برانداختن پارلمان و «تغییر قانون و مذهب» وارد انگلستان کند. در ۱۱ نوامبر ۱۶۴۰، مجلس عوام، که طرفداری استرافورد از پادشاه را فراموش نکرده بود، وی را خائن دانست و به زندان فرستاد، و در ۱۶ دسامبر، پس از آنکه قوانین جدید کلیسای انگلیکان را غیرقانونی دانست، لاد را به پیروی از پاپ و خیانت متهم کرد و او را نیز به زندان فرستاد. سلدن بعداً اعتراف کرد: «ما اسقفان را از این لحاظ به پیروی از پاپ متهم می‌کنیم که منفور شوند، حال آنکه می‌دانیم چنین خطایی مرتکب نشده‌اند.» چارلز از این اقدامات جدی چنان حیرت‌زده شد که قدمی در راه نجات دستیاران خود برنداشت. ملکه از کشیش خود تقاضا کرد از پاپ کمک بخواهد، و با این کار نشان داد که ترس پارلمان بی‌هوده نبوده است.
نبرد بر سر اسقفان
در میان هر دو گروه، آتش احساسات زبانه کشید. در میان طرفداران اصلاحات اساسی در لندن حزبی بود که میلتن نیز در آن عضویت داشت. این حزب از پارلمان تقاضا کرد تسلط اسقفان را براندازد و زمام امور کلیسا را به دست مردم بدهد؛ همچنین اعلام کرد که عقیدهٔ بعضی اسقفان مبنی بر آنکه «پاپ دجال نیست و رستگاری فقط در مذهب کاتولیک است» شنیع و مکروه است. مجلس عوام این عریضه را نپذیرفت، ولی با رسیدن روحانیان به مقامات قضایی و قانونگذاری مخالفت کرد. مجلس اعیان آن را به این شرط پذیرفت که اسقفان کرسی‌های خود را در آن مجلس حفظ کنند. ولی مجلس عوام با این شرط مخالف بود، زیرا می‌دانست اسقفان در مجلس اعیان همیشه به نفع پادشاه رأی خواهند داد.
جزوه‌هایی که در دفاع یا انتقاد از حکومت اسقفان منتشر شد آتش این اختلاف را دامن زد. اسقف جوزف هال این حکومت را، به دلیل آنکه از طرف حواریان یا عیسی به وجود آمده، مقدس می‌دانست، ولی پنج نفر از طرفداران فرقهٔ پرسبیتری در جزوه‌ای مشهور با نام مستعار «سمکتیمنوئوس»، که از حروف اول نام‌هایشان ساخته شده بود، به او پاسخ دادند. میلتن بعداً پنج بار از عقیدهٔ هال انتقاد کرد. در ۲۷ مه ۱۶۴۱ کرامول دوباره خواهان الغای کامل حکومت اسقفان شد. مجلس عوام لایحه را رد و مجلس اعیان آن را تصویب کرد (ترتیب منبع ظاهراً وارونه است). در اول سپتامبر، مجلس عوام اعلام کرد کلیهٔ «تصاویر ننگ‌آور» مربوط به ثلاثت، همهٔ تصاویر مریم و همهٔ صلیب‌ها و «اشکال خرافی» باید از کلیساهای انگلستان برداشته شوند و هرگونه «رقص تفریحی» در روز یکشنبه ممنوع شود. نهضت تمثال‌شکنی دوباره در انگلستان بالا گرفت؛ نرده‌ها و پرده‌ها را از جا کندند، شیشه‌های رنگی را شکستند، مجسمه‌ها را خرد کردند و تصویرها را از هم دریدند. مجلس عوام در ۲۳ اکتبر دوباره لایحه‌ای برای طرد اسقفان تصویب کرد. پادشاه به مجلس اعیان متوسل شد و گفت مصمم است در راه ابقای اصول کلیسای انگلیکان تا پای جان ایستادگی کند؛ و چنین هم کرد. دخالت او باعث رد لایحه شد، ولی مردم مخالف اسقفان از ورود آنها به پارلمان جلوگیری کردند. دوازده تن از اسقفان نامهای اعتراض‌آمیز نوشتند و گفتند هر قانونی که در غیاب آنها تصویب شود بی‌اعتبار است. پارلمان آنها را متهم و محبوس کرد. سرانجام مجلس اعیان لایحهٔ محرومیت اسقفان را تصویب کرد (۵ فوریه ۱۶۴۲) و اسقفان پس از آن نتوانستند وارد پارلمان شوند.
از اصلاح به انقلاب
سپس مجلس عوام پیروزمندانه به تحکیم قدرت خود پرداخت و برای رفع نیازهای خود از شهر لندن پول قرض کرد؛ لوایحی گذرانید که به موجب آنها مدت هر دورهٔ پارلمان سه سال تعیین شد (عبارت منبع دقیق نیست؛ قانون سه‌ساله الزام می‌کرد پارلمان نو در مدت سه سال فرا خوانده شود) و انحلال پارلمان ظرف پنجاه روز بعد از تشکیل آن، یا انحلال پارلمان موجود بدون تصویب خودش، ممنوع اعلام گردید؛ قوانین مالیاتی و قضایی را اصلاح کرد و «تالار ستاره» و دادگاه هیئت عالی را منحل کرد. همچنین به انحصارات و گرفتن «پول کشتی» پایان داد، حکمی را که علیه همدن صادر شده بود لغو کرد، و پادشاه را در اخذ حقوقی که بر ظرفیت کشتی‌ها تعلق می‌گرفت آزاد گذاشت، ولی آن را محدود به دوره‌ای معین کرد. چارلز با این تصمیمات موافقت کرد و پارلمان از اصلاح به انقلاب پرداخت.
مرگ استرافورد
در مارس ۱۶۴۱ پارلمان استرافورد را به دادگاه فرا خواند؛ در آوریل او را به خیانت متهم کرد و لایحه‌ای را که طبق آن وی از حقوق اجتماعی محروم می‌شد برای توشیح نزد شاه فرستاد. چارلز، علیرغم توصیهٔ لاد، در مجلس اعیان حضور یافت و اظهار کرد اگرچه حاضر است استرافورد را از کار براندازد، هرگز اجازه نخواهد داد که وی را به اتهام خیانت محکوم کنند. مجلس عوام حضور شاه در مجلس اعیان را منافی امتیاز و آزادی پارلمانی دانست. روز دیگر، «جمعیتی عظیم» در اطراف مجلس عوام و قصر پادشاه گرد آمدند و فریاد زدند «عدالت! عدالت!» و مجازات مرگ استرافورد را خواستند. شورای سلطنتی از وحشت به چارلز توصیه کرد به آن تقاضا تن دهد، ولی او نپذیرفت. اسقف اعظم یورک نیز از وی استدعا کرد حکم مجازات استرافورد را امضا کند. اشراف به او اخطار کردند که جان او، ملکه و کودکان خاندان سلطنتی در خطر است. ولی او همچنان در امتناع خود پافشاری کرد. سرانجام خود مرد محکوم پیغامی برای چارلز فرستاد و به او توصیه کرد برای جلوگیری از آشوب عوام حکم را امضا کند. چارلز امضا کرد، ولی هرگز خود را به سبب این کار نبخشید. در ۱۲ مه ۱۶۴۱ استرافورد را به قتلگاه بردند؛ ضمن آنکه وی عبور می‌کرد، لاد دست‌های خود را از میان میله‌های زندان بیرون آورد و برای او دعای خیر خواند. استرافورد بی‌آنکه ناله‌ای بر آرد، در برابر جمعیتی که با او مخالف بودند، جان داد.
اعدام او اختلافی را که بعداً در مجلس عوام بین احزاب رقیب ویگ و توری به وجود آمد تشدید کرد (منبع نامهای بعدی این دو حزب را به این زمان باز می‌تاباند). این دو حزب به ترتیب موافق و مخالف انتقال تدریجی قدرت پادشاه به پارلمان بودند. مردانی مانند لوشس کری (وایکانت فاکلند) و ادوارد هاید (ارل آو کلرندن آینده)، که از پارلمان طرفداری کرده بودند، با خود می‌گفتند که پادشاه، بعد از آنکه بدین ترتیب شدیداً تنبیه شد، ممکن است سدی خوب علیه حکومت عوام در لندن و مخالف تسلط پیرایشگران بر امور مذهبی باشد و از اقدامات پارلمان، که در نظر داشت مقام کلیسا را متزلزل و مالکیت شخصی را تهدید کند و همهٔ ساختمان اجتماعی انگلستان را درهم ریزد، جلوگیری کند. پیم، همدن و کرامول نیز شاید از این خطرها آگاه بودند، ولی عامل دیگری بر سرنوشت آنان حاکم بود: این اشخاص به اندازه‌ای افراط کرده بودند که می‌ترسیدند اگر چارلز دوباره قدرت را به دست گیرد، جان خود آنان به خطر بیفتد. احتمال داشت پادشاه در هر لحظه، همان‌گونه که استرافورد پیشنهاد کرده بود، لشکری نیمه‌کاتولیک از ایرلند فراهم آورد. از این رو پارلمان برای دفاع از خود برآمد لشکر اسکاتلندی‌های موافق را در شمال انگلستان نگه دارد، و برای این منظور نخست هدیه‌ای به مبلغ ۳۰۰٬۰۰۰ لیره به آنها پرداخت و متعهد شد که هر ماه ۲۵٬۰۰۰ لیره (به نقل کتاب) بپردازد.