آخرین سواران شاعر و نخستین پارلمان چارلز اول

سرود زندان لاولیس

شعر زندان لاولیس ادامه می‌یابد: پرندگانی که در هوا بازی می‌کنند مانند او آزاد نیستند. زندان را دیوار سنگی نمی‌سازد و قفس را میلهٔ آهنین؛ جان‌های بی‌گناه و آرام آن‌ها را پناهگاه می‌شمارند. اگر عشقش از آزادی بهره داشت و روحش آزاد بود، فقط فرشتگانی که در آسمان‌ها پرواز می‌کنند آزادی‌ای چون آزادی او داشتند.

لاولیس در ۱۶۴۵ دوباره به جنگ رفت و در قطعه‌ای به نام به لوکاستا، هنگام رفتن به جنگ از نامزد خود پوزش خواست: ای محبوب من، اگر از صومعهٔ سینهٔ پاک و ساحت آرام اندیشهٔ تو به سوی جنگ و اسلحه می‌شتابم مرا نامهربان مدان. این بی‌ثباتی چنان است که حتی تو آن را دوست داری؛ اگر شرافت را بیشتر از تو دوست نمی‌داشتم، تو را این‌قدر نمی‌پرستیدم. به‌دنبال گزارشی نادرست که او در جنگ کشته شده، لوکاستا با دیگری ازدواج کرد. لاولیس که در راه پادشاه هم محبوب و هم ثروتش را از دست داده بود چنان تهی‌دست شد که از دوستانش غذا گدایی می‌کرد و آن که روزی جامهٔ زربفت می‌پوشید اکنون ژنده‌پوش در خانه‌ای ویران می‌زیست. سرانجام در ۱۶۵۸ در حدود چهل‌سالگی بر اثر بیماری سل درگذشت.

والر که ماندن را می‌دانست

لاولیس می‌توانست راه ماندن را از ادموند والر بیاموزد. والر شصت سال، در پیش و پس از انقلاب انگلستان، فعال بود، محبوب‌ترین شاعر زمان خود شد، بیش از میلتن زیست و در هشتادویک‌سالگی درگذشت (۱۶۸۷). او در شانزده‌سالگی به پارلمان راه یافت و به گفتهٔ منبع در بیست‌وسه‌سالگی عقل خود را از دست داد و بعد بهبود یافت (سخنی مبهم که منبع توضیح نمی‌دهد). در بیست‌وپنج‌سالگی با دختری لندنی که ثروتی به ارث برده بود ازدواج کرد، سه سال بعد او را به خاک سپرد و چندی بعد به شیوه‌ای تازه ولی با سبک دیرین به لیدی دوروتی سیدنی دل بست. معروف‌ترین ابیاتش خطاب به یک گل سرخ است: ای گل زیبا برو، به آن که وقت من و خود را تلف می‌کند بگو اکنون که تو را با او مقایسه می‌کنم خواهد دانست که چه شیرین و زیبا به نظر می‌آید. به او که جوان است و نمی‌خواهد کسی زیبایی‌اش را ببیند بگو اگر در بیابانی که کسی از آن نمی‌گذرد رسته بودی، بی‌بهره می‌مردی. پس ای گل بمیر تا او در تو سرنوشت مشترک همهٔ چیزهای نایاب را ببیند: چیزهایی که شگفت‌انگیز شیرین و زیبایند از روزگار چه بهرهٔ اندکی می‌برند.

کراشا و رگهٔ عرفانی

از شاعر دیگری که حتی در شمار شاعران کم‌اهمیت نیست در این دوره نام برده می‌شود، ریچارد کراشا، مردی متعصب در دین که به لذت‌های جسمانی اعتنایی نداشت. پدرش، کشیشی انگلیکان، رساله‌هایی علیه کاتولیک‌ها نوشته و پسرش را از «پاپ‌بازی» ترسانده بود، ولی ریچارد کاتولیک شد. او را به سبب وفاداری به پادشاه از کمبریج بیرون کردند و ناچار از انگلستان به پاریس رفت و با اندیشهٔ خدا سختی فقر خود را تسکین داد. عارفان اسپانیایی در نظرش نمونهٔ پرهیزکاری و شور دینی بودند. هنگامی که مقابل تصویر قدیسه ترزا ایستاده بود، به زخمی که از پیکان عشق الاهی بر او نشسته بود حسد برد و از او خواست او را چون مریدی که از خویش گذشته بپذیرد. سوگند به ملکوت آخرین بوسه و سعادت‌های جاودان که در او می‌یابی، چیزی از من در وجودم باقی مگذار و بگذار زندگی تو را چنان دریابم که از زندگی خویش درگذرم.

او این شعر و دیگر اشعار را در مجموعه‌ای به نام قدم‌هایی چند به سوی معبد (۱۶۴۶) منتشر کرد، آمیزه‌ای از وجد عارفانه و خودپسندی‌های شاعرانه. با مطالعهٔ کراشا و شاعر دیگری به نام هنری وان می‌توان دید که سراسر انگلستان در آن سال‌های پرآشوب فقط به دو فرقهٔ پیرایشگران و کولیرها (سواران) تقسیم نشده بود. در میان کشمکش‌های دین و شعر، بعضی دین را در کلیساهای بزرگ، آیین‌های خواب‌آور، آموزه‌های هراس‌انگیز و برتری مغرورانه نمی‌جستند و آن را در پیوند کودکانه و اطمینان‌بخش جان‌های بی‌چیز با خدایی مهربان و بخشنده می‌یافتند.

چارلز اول و پارلمان، ۱۶۲۵ تا ۱۶۲۹

این پادشاهی که همهٔ انگلیسی‌ها ناچار شدند برای او بجنگند چگونه پادشاهی بود؟ پیش از آن‌که انقلاب مهربانی طبعش را بساید، مردی نسبتاً خوب بود: پسری مهربان، شوهری استثنائاً وفادار، دوستی صادق و پدری که فرزندانش او را می‌پرستیدند. چارلز زندگی را با مبارزه‌ای علیه یک نقص بدنی آغاز کرد و تا هفت‌سالگی نمی‌توانست راه برود. با ورزش‌های سخت بر آن غلبه کرد و در بزرگی با ماهرترین مردم به سواری و شکار می‌پرداخت. در بیان هم نقص داشت و تا ده‌سالگی به‌ندرت روشن سخن می‌گفت و پدرش حتی به فکر عمل جراحی زبان او افتاد. حال او کم‌کم بهتر شد، ولی تا پایان عمر لکنت زبان داشت و برای چیره شدن بر آن آهسته سخن می‌گفت. هنگامی که برادر دوست‌داشتنی‌اش هنری درگذشت و ولیعهدی به او رسید، چارلز را مسئول مرگ او شمردند. این اتهام نادرست بود ولی او را اندوهگین کرد. مطالعه در عزلت را بر دربار پرنشاط پدر ترجیح می‌داد و از این رو در ریاضیات، موسیقی و الاهیات مهارت یافت، اندکی یونانی و لاتین آموخت و فرانسوی و ایتالیایی را با کمی اسپانیایی فراگرفت.

چارلز عاشق هنر بود. مجموعه‌ای را که برادرش به جا گذاشته بود دوست می‌داشت و بر آن می‌افزود، در گردآوری آثار ماهر شد و از هنرمندان، شاعران و موسیقی‌دانان حمایت کرد. نخست جنتیلسکی، نقاش ایتالیایی، و سپس روبنس، وندایک و فرانس هالس را به دربار خواند. هالس نپذیرفت و روبنس به‌عنوان سفیر آمد. جهانیان تصاویری را که وندایک از چارلز با ریشی همانند ریش خود او کشید دیده‌اند؛ در آن‌ها چارلز پادشاهی مغرور و خوش‌اندام می‌نماید. ویلیام دابسن، شاگرد وندایک، نیز از خاندان سلطنتی تصاویری بسیار خوب کشید.

تبار و ازدواج چارلز مایهٔ بدبختی او شد. او مانند پدرش سلطنت استبدادی را دوست داشت و می‌خواست حق وضع و اجرای قانون را داشته باشد، بدون پارلمان فرمان براند و قوانین پارلمان را نادیده بگیرد. این نظریه با سوابقی که دیده شده بود پشتیبانی می‌شد و در فرانسه و اسپانیا امری بدیهی شمرده می‌شد. باکینگهام، دربار و ملکه عقیدهٔ چارلز را تأیید می‌کردند.

هانریتا ماریا در دربار فرانسه پرورش یافته بود، آن‌جا که ریشلیو به لویی سیزدهم راه‌های استبداد را می‌آموخت (عبارت منبع در این‌جا آشفته است و ظاهراً می‌گوید ریشلیو خود را بیرون از قدرت شاه می‌دانست). او زنی کاتولیک و متعصب بود که با کشیشان خود به انگلستان آمد و هرچه ایمانش در انگلستان بیشتر هدف حمله قرار می‌گرفت بیشتر بر آن پافشاری می‌کرد. زیبایی، سرزندگی و هوش داشت و مانند خاندان مدیچی حس سیاسی. سرانجام شوهر باوفای خود را قانع کرد که از فشار بر کاتولیک‌های انگلستان بکاهد و بی‌گمان می‌خواست چارلز را به کاتولیک درآورد. او شش فرزند زایید (به نقل کتاب) و چارلز لابد در برابر خواهش او که فرزندان کاتولیک پرورش یابند سخت ایستاد. چارلز با خلوص نیت به کلیسای انگلیکان دلبسته بود و می‌پنداشت بیشتر مردم انگلستان پروتستانند و با تهدیدهای پاپ مخالف.

نخستین پارلمان سلطنت چارلز در ۱۸ ژوئن ۱۶۲۵ گشایش یافت. در مجلس اعیان صد تن از اشراف و اسقفان عضو بودند. پانصد نمایندهٔ مجلس عوام که سه‌چهارمشان پیرایشگر بودند با پول و نفوذی که چندان شرافتمندانه نبود به مجلس راه یافته بودند و کسی ادعایی دربارهٔ دموکراسی نداشت. با این همه شاید توانایی این پارلمان از آرای رأی‌دهندگانش بالاتر بود، زیرا کسانی چون کوک، سلدن، پیم، جان الیوت، سر توماس وانتورث و عده‌ای دیگر که در تاریخ نامورند در آن بودند. مجموع ثروت نمایندگان عوام سه برابر ثروت اعضای مجلس اعیان بود. مجلس عوام با اصرار بر اجرای کامل قوانین ضد کاتولیکی نظر خود را نشان داد. هنگامی که پادشاه برای مخارج دولت و جنگ با اسپانیا پول خواست، پارلمان تنها ۱۴۰٬۰۰۰ لیره (به نقل کتاب) تصویب کرد که کافی نبود، چون نیروی دریایی به‌تنهایی دو برابر آن لازم داشت. دو قرن بود که پادشاهان انگلستان مادام‌العمر اختیار داشتند از هر بشکه‌ای که به انگلستان وارد یا از آن خارج می‌شد دو تا سه شیلینگ و از هر پوند کالا شش تا دوازده پنس حقوق گمرکی بگیرند. اکنون به موجب لایحه‌ای که از پارلمان گذشت، به چارلز این حق تنها برای یک سال داده شد.

پارلمان استدلال می‌کرد که بودجه‌های پیشین بر اثر اسراف دربار جیمز تلف شده و شکایت داشت که پادشاه بدون رضایت پارلمان مالیات گرد آورده است. بنابراین قصد داشت هر سال تشکیل جلسه بدهد و مخارج دولت را بررسی کند. چارلز از این صرفه‌جویی‌ها و مقاصد رنجید و هنگامی که طاعون در لندن شیوع یافت، آن را بهانه کرد و پارلمان را در ۱۲ اوت ۱۶۲۵ منحل ساخت.