جنبشی مذهبی و فکری در اروپا که با انتقاد از برخی آموزه‌ها و عملکردهای کلیسای کاتولیک آغاز شد
کمیابی الحاد آشکار، لوتر و تردیدکنندگان، بوناوانتور دپریه، شکاکان سیاسی و حمله به حق الاهی شاهان، اتین دولابوئسی و دوستی او با مونتنی، و زندگی نخستین پتروس راموس.
درجه استادی راموس و حمله او به منطق ارسطویی، محاکمه سلطنتی ۱۵۴۴، اصلاحات او در آموزش و دستور زبان، همدلی پروتستانی، منازعات سال‌های آخر، و جمع‌بندی انقلاب علمی سده شانزدهم و دوراهی کلیسا.
راه‌یافتن افکار لوتر به ایتالیا، شاهزاده‌خانم پروتستان رنه در فرارا، پراکنده شدن آکادمی مودنا، ورمیلی در لوکا و برادران اسپانیایی خوان و آلفونسو د والدس با حلقه ناپلی‌شان.
اوج و گریز واعظ کاپوسنی برناردینو اوکینو، تبعید او در اروپا و مرگش در ۱۵۶۴، و دلایل سیاسی و هنری و اجتماعی که آیین پروتستان را در ایتالیا ریشه‌دار نکرد.
خواست اصلاح از درون کلیسا، نمازخانه کوچک عشق خدایی و تئاتین‌ها، جیبرتی و اصلاح ورونا، فیلیپو نری و کارلو بورومئو، کمیسیون اصلاحی پاولوس سوم و گزارش صریحش، و سخت‌گیری‌های پاولوس چهارم.
فرقه‌های اصلاح‌گر سده شانزدهم، پیدایش کاپوسن‌ها و خدمتشان در طاعون، و جوانی و بیماری و بهبودی و تجربه‌های عرفانی ترسای آویلایی.
جوانی ایگناتیوس لویولایی، زخم او در پامپلونا، دگرگونی‌اش در دوران نقاهت، شب‌زنده‌داری در مونتسرات، ریاضت‌هایش در منرسه، و سفر زیارت و تحصیلاتش در اسپانیا و پاریس.
نخستین یاران ایگناتیوس در پاریس، ساختار و اندیشه‌های تمرین‌های روحی، عهد مونمارتر در ۱۵۳۴، راه ونیز و رم، و سیمای مردی که انجمن عیسی را بنیان گذاشت.
چگونگی گرفتن تأیید پاپ برای انجمن عیسی در ۱۵۴۰ از سوی ایگناتیوس و یارانش در رم، و ساختن اساسنامه، دورهٔ نوآموزی، طبقات عضویت و ساختار فرماندهی آن.
مأموریت‌های دریایی یسوعیان و زندگی فرانسوا گزاویه در هند و ژاپن و چین، و خدمات یسوعیان در اروپا، به‌ویژه مدارسشان که به عقب‌راندن پیشروی پروتستان کمک کرد.
واکنش پاپ‌های دورهٔ اصلاح دینی به چالش پروتستان‌ها، از تردید لئو دهم تا مصیبت‌های کلمنس هفتم و کوشش‌های ناکام پاولوس سوم برای آشتی، از جمله کونتارینی در راتیسبون.
مانورهای سیاسی پاولوس سوم میان امپراتور و شاه فرانسه، پاپ لذت‌طلب یولیوس سوم، پاپی کوتاه مارکلوس دوم، و پاولوس چهارم سخت‌گیر که جنگش با اسپانیا به شکست انجامید و سال‌های آخرش صرف اصلاح شد.
