جنبشی مذهبی و فکری در اروپا که با انتقاد از برخی آموزه‌ها و عملکردهای کلیسای کاتولیک آغاز شد
تبعید مکرر یهودیان از انگلستان، فرانسه و فلاندر، هوسی‌ها در پراگ، پذیرایی و سخت‌گیری بعدی در لهستان و لیتوانی، جایگاه یهودیان در آلمان، وام اصلاح دینی به دانش عبری و حمله‌های دوران پیری لوتر.
ریشه‌های دینی، اجتماعی و اقتصادی دشمنی با یهودیان در سده‌های میانه و رنسانس، نخستین گتو، اتهام نان مقدس، وام‌دهی و نرخ بهره، ملی‌گرایی، شوراها و پاپ‌هایی که زندگی یهودیان را محدود کردند و کشتارهای سده چهاردهم.
متهم شدن یهودیان در طاعون ۱۳۴۸، کشتارها و گریزهای پس از آن، تبعیدهای آلمانی سده پانزدهم، کارزار کاپیسترانو، ماجرای راتیسبونا و کوشش پاپ‌ها برای مهار دستگاه تفتیش پرتغال.
پناهگاه‌های تبعیدیان اسپانیا و پرتغال: بسته شدن سیسیل، ساردنی و ناپل، نخستین گتوی ونیز در ۱۵۱۶، پاپ‌های رم از مدارا تا سخت‌گیری، گریز به آنورس و آمستردام، رنج در شمال آفریقا و پذیرایی در قلمرو عثمانی و صفد.
چگونگی ایستادگی یهودیان: خفت غیار، محرومیت از بیشتر پیشه‌ها، خودگردانی جماعت، قانون‌نامه‌های یعقوب بن آشر، یوسف قارو و موسی ایسرلس، سوزاندن تلمود، زهر و امیدهای مسیحایی دروغین داوود راوبینی و سلیمان مولخو.
چرا دومین پراکندگی فرهنگ درخشانی نیاورد و دانشوران، نقشه‌کشان، اخترشناسان و پزشکان یهودی که با این همه به اروپای رنسانس خدمت کردند: ایلیا لویتا، خاندان ابراونل، «گفتگوهای عشق» یهودا لئون، آبراهام زاکوتو، خاندان کرسکاس و آماتوس لوسیتانوس.
آخرین فیلسوفان بزرگ یهودی قرون وسطی: یوسف کاسپی، لوی بن قارشون (گرسونیدس) با علم و خردگرایی جسورانه‌اش، حسدای کرسکاس و بازگشتش از عقل به ایمان، یوسف آلبو و سکوت طولانی اندیشه یهودی تا اسپینوزا.
مبارزه روزانه مردم عادی پشت رویدادهای نامدار سده شانزدهم: زندگی سخت دهقان، گیاهان و کود تازه از امریکا، معدن‌کاری و آگریکولا، ماشین‌ها و ساعت‌های نخستین، کشتی‌سازی و کندی راه‌ها و پست.
سفر و مسافرخانه‌ها به روایت اراسموس، راه‌های بازرگانی و بانکداری نو، نقره امریکا و انقلاب قیمت‌ها، زوال اصناف، ظهور سرمایه‌داری، قوانین سخت کار، ستیز طبقاتی و نگرش اصلاح دینی به ثروت.
دزدی، خشونت و بی‌نظمی در روزگار فرانسوای اول، سختی قوانین جزایی و کیفرهای همگانی، قوانین تجمل و اخلاق، فاصله قانون و اجرا، شکنجه و تأخیر در دادگاه‌ها و ظهور حقوقدانان و نظریه حقوقی، از جمله تامس ستارکی.
رفتار واقعی اروپاییان سده شانزدهم در برابر ادعاهای دینی‌شان: نگرش به روابط جنسی و دلبری، سلطه والدین بر ازدواج، نگرانی لوتر از استقلال جوانان، رسوم نامزدی و طلاق، و جایگاه دگرگون‌شونده زنان در خانه و محافل ادبی.
چگونه تقلب تجاری جای تقلب دینی را گرفت، چرا نیکوکاری در شمال اروپا کاهش یافت، نظام‌های تازه امداد به فقرا که شهرهای لوتری و خوان لوئیس ویوس طرح کردند، بی‌رحمی ماندگار سیاست و جنگ، و شکوه‌های خود مصلحان از زوال اخلاق.
